Afryka – nieznany kontynent?

Czarny kontynent jest pełen różnic, nie tylko kulturowych będących pozostałością po koloniach europejskich, ale również pod względem poziomu życia mieszkańców. Ponad miliard ludzi, żyje za mniej niż 1 dolara dziennie. Jednocześnie ponad 150 tys. mieszkańców posiada majątek w wysokości 1 mln dolarów. Inwestorzy trzymają kapitał na rachunkach krajowych, ponieważ są właścicielami około 70 proc. lokalnego biznesu i w ten sposób podtrzymują go swoimi środkami finansowymi.

Afrykę często traktuje się jako jednolity kontynent. Faktycznie jest to bardzo jednostronny obraz. Afryka to mnóstwo kultur, języków i różny poziom rozwoju krajów. W sumie Afryka to 1,1 mld mieszkańców, ponad 50 krajów i tysiące różnych dialektów. Porównanie różnych krajów z rożnych kontynentów jest bardzo trudne, wystarczy tylko podkreślić, iż z 1,1 miliarda ludności 415,8 mln żyje za mniej niż 1,25 dolara dziennie (dane z 2014 r.). Liczba ta wzrasta – w 2010 r. wartość ta kształtowała się na poziomie ok. 400 mln obywateli kontynentu. Na terenie kontynentu obecnie żyje 160 tys. mieszkańców z majątkiem pow. 1 mln dolarów. Dwukrotnie więcej niż piętnaście lat temu, przewiduje się, że w 2024 r. liczba ta wzrośnie do 234 tys. Majątek milionerów ocenia się – według New World Wealth – na ponad 600 mld dolarów. Pokazuje to stan nierówności społecznych – bogaci stają się coraz bogatsi, biednych przybywa – koszt ekonomicznego wzrostu w poszczególnych krajach. Konkretne dane zależą w sumie od metody liczenia dochodów i jakie aktywa się do nich zalicza.

Skala nierówności

Bank Światowy przewiduje średni wzrost gospodarczy krajów Afryki w 2015 r. na poziomie ok. 5,5 proc., jednocześnie uprzedza, że rośnie skrajna biedota wśród wielu społeczeństw, znacznie zwiększa się skala nierówności. Pomoc finansowa, porozumienia handlowe i korporacyjne inwestycje narzucane poszczególnym krajom tworzą specyficzny wzrost gospodarczy wspomagający bogatych. Porównując dochód PKB per capita – największy jest u mieszkańców Republiki Mauritiusu (średni dochód na mieszkańca 21 470 USD), a najmniejszy na terenie Demokratycznej Republiki Kongo (analogicznie 230 USD na mieszkańca). Oczywiście dane Międzynarodowego Funduszu Walutowego wskazują na PKB per capita na Mauritiusie zaledwie na poziomie 10 tys. USD na mieszkańca – raport z 2014 r.

Lepiej czy gorzej

Pojęcie PKB per capita pojawiło się na świecie ze względu na niemiarodajność dochodu narodowego państw przy porównywaniu poziomu dobrobytu jego obywateli. PKB nie uwzględnia kwot amortyzacyjnych, więc wzrost PKB nie przekłada się automatycznie na wzrost stopy życiowej. Jest to jeden z najczęściej stosowanych na świecie mierników wzrostu gospodarczego państwa. Oblicza się go, dzieląc wartość PKB (produktu krajowego brutto) tego państwa przez liczbę jego mieszkańców. Należy odnieść dochód do średniej na świecie. Otóż średnio na świecie jest to ok. 10 tys. USD na mieszkańca. Przy tym Katar i Luksemburg na przemian zajmują pierwsze miejsce na liście pod względem per capita, jak i parytetu siły nabywczej z wartościami pow. 100 tys. USD na mieszkańca.

Powolny, zauważalny wzrost dochodów na mieszkańca jest zauważalny w Mozambiku, Zambii i Tanzanii. Podobnie w Angoli, gdzie w 2000 r. dochód na mieszkańca wynosił 620 dolarów, w 2014 r. już 3920 dolarów. Z kolei Zimbabwe demonstruje powolną dynamikę spadku wzrostu dochodów na mieszkańca (z 630 dolarów w 2000 r. do 550 dolarów w 2014 r.). Kraj jest w trakcie wymiany waluty, gdzie inflacja spowodowała wprowadzanie do obiegu lokalnych dolarów na trylionowych banknotach. W minionych latach Zimbabwe znajdowało się w czołówce najbardziej bogatych krajów. Zasadniczy powód – brak stabilizacji prawa, fałszowanie wyborów, zakaz inwestycji zagranicznych. Wiele krajów z czołówki bogatych w wyniku lokalnych konfliktów znajduje się na bardzo niskim poziomie rozwoju, do nich można zaliczyć Libię i Tunis.

Układ sektorowy

Pierwsze miejsce w Afryce pod względem liczby milionerów zajmuje Republika Południowej Afryki (w 2014 r. 46 800 osób), Egipt (analogicznie 20 tys.) i Nigeria (17 tys.). W ujęciu realnym nie przenosi się to na dochody społeczeństwa. Nieznaczne różnice występują w poszczególnych krajach w podziale milionerów na sektory, z których pochodzą ich majątki. Głównie odnoszą się one do zasobów mineralnych i wiodących sektorów.

Wg New World Wealth – pojawia się dość kontrowersyjna różnica w sytuacji, gdy z niektórych krajów Europy Wschodniej dokonuje się transferu środków pieniężnych na Zachód, w przypadku krajów afrykańskich – wielu milionerów trzyma swoje środki na bankowych rachunkach krajowych. Powodem jest to, że właścicielami od 50 do 70 proc. miejscowego biznesu, podtrzymując jego działanie własnymi środkami finansowymi.

a) Angola: 41 proc. – ropa i gaz; 13 proc. – sektor finansowy; 12 proc. – nieruchomości i budownictwo; 8 proc. – inne surowce; 6 proc. – transport;

b) Ghana: 24 proc. – sektor finansowy; 16 proc. – nieruchomości i budownictwo; 13 proc. – towary podstawowych potrzeb; 10 proc. – inne surowce; 7 proc. – handel;

c) Kenia: 19 proc. – nieruchomości i budownictwo; 18 proc. – sektor finansowy; 10 proc. – sektor przetwórczy;

d) Nigeria: 24 proc. – ropa i gaz; 16 proc. – inne surowce; 13 proc. – transport; 10 proc. – finanse;

e) Zambia: 22 proc. – inne surowce; 16 proc. – nieruchomości i budownictwo; 12 proc. – sektor finansowy; 9 proc. – transport.

Henryk Borko

Henryk Borko

Rektor Gliwickiej Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości