Dylematy gospodarek Uzbekistanu i Turkmenistanu

Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku szczególnego znaczenia nabierały zjawiska i procesy zmian systemu gospodarczego w niektórych krajach świata. W ujęciu ogólnym zmiany te dotyczyły przechodzenia od gospodarki planowej do rynkowej. U ich podstaw tkwiły przede wszystkim oczekiwania związane z korzyściami wynikającymi z transformacji.

W rzeczywistości poszukiwanie modeli gospodarki rynkowej w krajach socjalistycznych było spowodowane rozczarowaniem osiąganymi dotychczas wynikami. Transformacja miała charakter wprowadzania zasadniczych zmian systemowych w postaci zastosowania nowej logiki systemu społeczno-gospodarczego wskutek podjętych decyzji politycznych.

Zmiany w krajach posocjalistycznych

Należy zwrócić uwagę, iż transformacja w krajach posocjalistycznych ma charakter systemowy i równocześnie specyficzny. Kraje przeprowadzające zmiany systemowe nie mogły bowiem skorzystać z żadnych wypracowanych i sprawdzonych wzorców. Dylemat między gradualizmem a radykalizmem nie został jednoznacznie rozstrzygnięty, ale doświadczenia niektórych państw wskazują, iż reformy radykalne są bardziej skuteczne. Na tym tle dominują oczekiwane korzyści, jakie może przynieść gospodarka rynkowa, nie zawsze idące w parze ze zmianami logiki systemu społeczno-gospodarczego państwa. Jednym z czynników realizacji zmian systemowych gospodarki może być rozwój stosunków gospodarczych z innymi krajami, w tym w pierwszej kolejności z sąsiadami. Taki element dotyczy dwóch krajów sąsiadujących ze sobą o różnym potencjale gospodarczym – Uzbekistanie i Turkmenistanie

Mimo odmiennych uwarunkowań ekonomicznych, polityk gospodarczych i regionalnych kraje sąsiadujące ze sobą mają wspólne problemy. Kształtują one w rzeczywistości miejsce poszczególnych krajów w regionie i w gospodarce światowej, w tym w procesie globalizacji i integracji europejskiej. W kontekście geopolitycznego położenia ważne miejsce ma tu stosunek krajów – sąsiadów, jak i dostęp do głównych szlaków handlowych, w tym morskich. Mimo różnych strategii gospodarczych i poziomu zaawansowania przemian w gospodarkach wspólnym problemem jest bezpieczeństwo energetyczne. Wszechobecna polityka rosyjska wobec sąsiadów powoduje, że kraje stają się już lub stały się uzależnione od infrastruktury ropo- i gazonośnej Rosji. Eksport surowców energetycznych dla Rosji ma znaczenie strategiczne, stanowiąc tym samym wspólny problem dla sąsiadujących gospodarek.

Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku szczególnego znaczenia nabierały zjawiska i procesy zmian systemu gospodarczego w niektórych krajach świata. W ujęciu ogólnym zmiany te dotyczyły przechodzenia od gospodarki planowej do rynkowej. U ich podstaw tkwiły przede wszystkim oczekiwania związane z korzyściami wynikającymi z transformacji.

W rzeczywistości poszukiwanie modeli gospodarki rynkowej w krajach socjalistycznych było spowodowane rozczarowaniem osiąganymi dotychczas wynikami. Transformacja miała charakter wprowadzania zasadniczych zmian systemowych w postaci zastosowania nowej logiki systemu społeczno-gospodarczego wskutek podjętych decyzji politycznych.

Jednym z problemów jest system certyfikacji, standaryzacji i uznawalności świadectw fitosanitarnych oraz weterynaryjnych, utrudniający wzajemną wymianę handlową. W rzeczywistości wynika on także z potrzeb ochrony rynku wewnętrznego. Pojawia się kwestia regulacji prawnych i wypracowania procedur postępowania. Problem ten wiąże się też ze stosowanymi procedurami licencjonowania i koncesjonowania wybranych dziedzin, w tym także w zakresie wzajemnego dostępu do rynku.

Niezależnie od tempa procesu transformacji, rozwoju administracji, efektywności wymiaru sprawiedliwości, upodmiotowienia władz centralnych i lokalnych, przyjmowania standardów międzynarodowych przez poszczególnych sąsiadów Uzbekistanu i Turkmenistanu, wymiar gospodarczego sąsiedztwa, w tym na tle rozwiązywania wspólnych problemów ma znaczny wkład w rozwój współpracy, w tym zwłaszcza w obliczu zagrożenia ze strony bliskiego Afganistanu.

Henryk Borko

Henryk Borko

Rektor Gliwickiej Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości