Konfucjanizm a inwestycje w Chinach

W związku z polską strategią rządową powszechnie znaną pod hasłem „Go China”, która w zamierzeniu ma m.in. zachęcać do inwestowania przez polskich przedsiębiorców w Chinach, autorzy niniejszego artykułu pragną zwrócić uwagę na aspekty kulturowe związane ze współpracą z chińskimi kontrahentami.

Właściwe zrozumienie kultury, zasad oraz wartości, którymi kierują się Chińczycy jest bowiem warunkiem sine qua non wzajemnej i przynoszącej obu stronom wymierne korzyści wymiany handlowej na linii Polska-Chiny.

Zainteresowanie zagranicznych przedsiębiorców
Poziom inwestycji zagranicznych w Chinach rokrocznie wzrasta, o czym powinni pamiętać polscy przedsiębiorcy. Od 2001 r. średnioroczny wzrost inwestycji zagranicznych w Chinach kształtuje się na poziomie 9,45 proc. W 2011 r. inwestycje zagraniczne wyniosły tam 105,7 mld dol. amerykańskich. Mimo to, Chiny wciąż nie należą do czołówki państw, jeżeli chodzi o łatwość prowadzenia działalności gospodarczej, według Banku Światowego (raport z 2011 r.). Chiny plasują się na 79 miejscu (wśród sklasyfikowanych 183 państw).

Go China
Wspomniany we wstępie program promocyjny, który uruchomiły w Polsce cztery ministerstwa: gospodarki, rolnictwa, sportu oraz spraw zagranicznych oraz cztery agencje: Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Agencja Rynku Rolnego oraz Polska Organizacja Turystyczna, w istocie zmierza do zwiększenia wymiany handlowej z Chinami. Ma również skłonić polskich przedsiębiorców do intensywnej współpracy z Państwem Środka, jak też zachęcić ich do inwestowania w Chinach. Dotychczas polska partycypacja w zakresie inwestycji w Chinach, była dość skromna. Według szacunków łączna wartość polskich inwestycji w Chinach wynosi obecnie ok. 200 mln dol. amerykańskich. Wśród polskich przedsiębiorstw, które z sukcesem zaistniały na azjatyckim rynku, wymienić można jedynie kilka, jak: Fasing, Rafako, Kopex czy Bioton.

Chińska kultura i konfucjanizm
Chińska kultura, ale również społeczne obyczaje oraz zasady Państwa Środka, posiadają bezpośrednie przełożenie na prowadzenie biznesu oraz wpływ na wzajemną współpracę, a także stosunki na linii Polska – Chiny. Wiedza o sposobie myślenia Chińczyków może pozytywnie wpłynąć na powodzenie danej inwestycji w Chinach. Ważnym elementem kultury chińskiej jest konfucjanizm. Jest to system filozoficzno-religijny, który ma zasadniczy wpływ na kulturę mieszkańców Chin, w szczególności wynikają z niego podstawowe kwestie, takie jak: hierarchiczna struktura społeczeństwa i organizacji, znaczenie rodziny (będącej podstawową komórką społeczną oraz wzorem stosunków w społeczeństwie), przywiązanie do autorytarnego zarządzania, paternalizm (hierarchiczny podział pozycji, funkcji i obowiązków w rodzinie), przywiązanie do tradycji, harmonii, działania w grupie, czy siła osobistych powiązań.

Chińska kultura a podejście biznesowe
W kontekście chińskiej kultury i wynikających z niej zasad, nie można zapominać o ich wpływie na biznesowe podejście chińskich przedsiębiorców. Prawidłowa komunikacja z chińskimi partnerami jest elementem kluczowym, jeżeli chodzi o sprawne negocjacje i nawiązanie długotrwałej współpracy. Odmienne od typowo europejskiego czy amerykańskiego sposobu układania relacji biznesowych jest ceremonialne wręcz podejście chińskich przedsiębiorców do wręczenia wizytówek w czasie spotkania, wzajemne obdarowywanie się prezentami czy chociażby naturalne oraz mile widziane rozwijanie relacji czysto towarzyskich, w ramach spożywania wspólnych posiłków (mających wymierne przełożenie na relacje biznesowe). Wreszcie, prowadząc negocjacje i zawierając umowy, należy szczególną uwagę przywiązywać i pamiętać o tym, że Chińczycy pragną zawierać wieloletnie, długotrwałe relacje, korzystne dla obydwu stron. Nie może więc dziwić, że prowadzą czasochłonne negocjacje. Samo zawarcie kontraktu (umowy) nie oznacza więcej po stronie Chińczyków, aniżeli chęć dalszego rozwijania relacji i wspólnego budowania przyszłych kontaktów (słynne chińskie powiedzenie mówi „słowo na papierze nie jest warte więcej niż sama kartka papieru”).

Chińska gospodarka
Przeobrażenie gospodarki Chin z planowanej centralnie i zasadniczo zamkniętej na handel międzynarodowy, na gospodarkę zbliżoną do modeli wolnorynkowych z intensywnie rozwijającym się sektorem prywatnym, stało się w ostatnich latach faktem. W 2010 r. Chiny zostały oficjalnie uznane za drugą największą gospodarkę na świecie i są obecnie jedną z najatrakcyjniejszych lokalizacji dla inwestycji (w szczególności wyróżniają się Specjalne Regiony Administracyjne – Hong Kong, Makao). Jednakże Chiny nadal pozostają krajem stawiającym wiele barier, m.in. prawnych, a także kulturowych. Dla polskich firm planujących rozpocząć współpracę z Chinami, kluczowym elementem pozostaje profesjonalne przygotowanie do dwustronnych kontaktów biznesowych oraz procedur administracyjnych w Chinach. Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że w 2011 r. władze Chin opublikowały dwunasty z kolei Plan Pięcioletni (2011-2015), kluczowy dokument wskazujący kierunek rozwoju Chin. Plan określa siedem priorytetowych programów gospodarczych: ochronę środowiska i zmniejszenie zużycia energii, nowe technologie informatyczne, biotechnologię, pojazdy zasilane energią ze źródeł odnawialnych, nowe źródła energii oraz nowe materiały. Według szacunków, wartość dodana w przemyśle z wymienionych sektorów wyniesie odpowiednio: 8 proc. PKB do 2015 r. oraz 15 proc. do 2020 (z 2 proc. w 2010).

Współpraca polityczna
Odpowiedni poziom współpracy politycznej jest w relacjach gospodarczych z Chinami warunkiem koniecznym do umożliwienia przedsiębiorcom realizacji ich inwestycji biznesowych. Dwa wydarzenia są w tej mierze niesłychanie istotne: delegacja prezydenta RP Bronisława Komorowskiego do Chińskiej Republiki Ludowej (była to pierwsza od 14 lat wizyta polskiego prezydenta w Chinach) oraz wizyta premiera Chin, Wen Jiabao w Polsce (jest pierwszym od 1987 r. szef chińskiego rządu, który odwiedził Polskę).

Pamiętać o osobliwościach
Z pewnością Chiny stanowią atrakcyjną i perspektywiczną lokalizację do inwestowania dla polskich przedsiębiorców. Wśród sprzyjających czynników wymienić należy zwłaszcza ostatnie, wzajemne wizyty najwyższych władz, odpowiednio prezydenta RP w Chinach oraz premiera Chin w Polsce. Polscy przedsiębiorcy powinni jednak pamiętać o osobliwościach chińskiej kultury, zwyczajów i zasad i zapoznać się z nimi, zanim przystąpią do aktywnego udziału w wymianie handlowej oraz zaczną inwestować w Chinach.

Monika Hałupczak jest partnerem zarządzającym w kancelarii Yingke Varnai BWHS.
Szymon Syp jest znanym publicystą ekonomiczno-prawnym, współpracującym z kancelarią Yingke Varnai BWHS. Jest również doktorantem w Szkole Głównej Handlowej.

Kordian Kuczma

Kordian Kuczma

doktor nauk politycznych PAN